Əziz soydaşlar!
Bilindiyi kimi, Güney Azərbaycanın milli ruhlu tanınmış ziyalıları bir aya yaxındır ki, Tehran rejimi tərəfindən həbs olunaraq, bədnam Evin zindanında saxlanmaqdadır. Bu addım İran rəhbərliyinin Güney Azərbaycan Milli Hərəkatını düşünən beyinlərdən, danışan dillərdən və yazan əllərdən məhrum etmək siyasətinin göstəricisidir.
Həmin zorakılığa etiraz əlaməti olaraq, Güneyli siyasi məhbusların, o cümlədən, Əlirza Sərrafi, Həsən Raşidi, Əkbər Azad, Səid Muğanlı, Mehdi Nəimi, Həmid Arğış kimi yazıçı və şairlərin azadlığa buraxılması tələbilə imza toplanması kampaniyasına başlanmışdır. Bununla əlaqədar millətinin taleyinə biganə olmayan hər bir kəsi, ilk növbədə qələm adamlarını aşağıdakı keçid vasitəsilə sözügedən petisiyanı imzalamağa çağırırıq:

http://www.gopetition.co.uk/petitions/free-imprisoned-iranian-azerbaijani-writers-and-poets/sign.html

 

Yuxarıda adı çəkilmiş dəyərli ziyalılarımızın şəxsiyyəti, fəaliyyəti və həbsolunma şəraiti barədə daha geniş məlumatı aşağıdakı linkdən ala bilərsiniz:

http://mesih.azeriblog.com/2008/09/20/elirza-cavanbext-quluncu-onlar-oz-qelemlerini-isteyirler

SƏMƏD BEHRƏNGİNİN QARDAŞI ƏSƏD BEHRƏNGİ İLƏ MUSAHİBƏ

- Cənab Behrəngi, Səmədin uşaq ədəbiyyatına üz tutmasının səbəbi nə idi?
- Səməd kənd məktəblərində dərs dediyindən, kənd uşaqlarının bədbəxtliklərini yaxından görürdü və bu ədalətsizliyin səbəbkarlarını tapıb üzə çıxarmaq istəyirdi. Bu yolda onun yazmaqdan başqa silahı yox idi və o ayıltmaq, anlatmaq işinə uşaqlardan başladı, uşaqlar üçün nağıllar yazdı. Bu üzdən onun nağılları uşaq dünyasının dərdləri və ağrıları ilə doludur, bunlar həmin yazıların təməlində durur. Səmədin hekayələri ilə böyüyən uşaqlar daha gələcəkdə ictimai təhqirlərlə barışmazlar. Necə ki, gördüyümüz kimi, həmin uşaqlar sonralar inqilabi hadisələrin və sosial ədalətsizliklə mübarizənin iştirakçısına çevrildilər. Səmədin bu yöndə fəaliyyətinin başqa bir səbəbi, görünür, uşaq ədəbiyyatı sahəsində boşluq hiss etməsi olmuşdur.

- Səmədin əsərlərində Maksim Qorki yaradıcılığı ilə bir yaxınlıq hiss olunur. Ümumiyyətlə, o hansı xarici və İran yazıçılarına diqqət yetirirdi?
- Səmədin əsərləri ilə Maksim Qorki yaradıcılığı arasında yaxınlığın olması çox təbii bir işdir, çünki onların hər ikisi eyni təbəqə üçün yazırdı, hər ikisi hakim sinfin iç üzünü açmaq istəyirdi. Səməd daha çox Qorki, Dostoyevski, Şoloxov, Tolstoy, Lermontov kimi rus yazıçılarının, o zamanlar dünyada çox populyar olan Sartr və Kamü kimi böyük yazarların əsərlərini oxuyardı. Həmçinin Steynbek və Heminqueyin əsərlərini istər orijinalda, istərsə də farscaya tərcümədə oxumuşdu. «Qəzəb salxımları» kitabının müəllifi Steynbek Vyetnamın işğalına haqq qazandırana və Vyetnam müqavimət hərəkatını pisləyənə qədər Səmədin sevimli yazıçısı idi, amma ondan sonra yox.
- İnqilabdan əvvəl və sonra Səmədin əsərlərinin nəşri barədə nə deyə bilərsiniz?
- Hələ sağlığında Səmədin kitablarını, o cümlədən, «Parça-parça», «Ulduz və qarğalar», «Danışan gəlincik» adlı əsərlərini ilk dəfə çap edən Təbrizdəki «İbn Sina» nəşriyyatı olmuşdur. Ölümündən sonra Təbrizdəki «Şəms» nəşriyyatı həm onun çap olunmuş kitablarını təkrar nəşr etdi, həm də çap olunmamış əsərlərini yayınladı. Ardınca Tehrandakı «Dünya» və «Ruzbehan» nəşriyyatları bu işi davam etdirdilər. Həmçinin Səmədin Behruz Dehqani ilə birlikdə topladığı iki cildlik «Azərbayan nağılları» kitabı inqilabdan qabaq «Nil» nəşriyyatında işıq üzü gördü. İnqilabdan sonra isə Təbrizdəki «Behrəngi» nəşriyyatı Səmədin əsərlərinin çapını öz üzərinə götürdü.
- Səmədin bəzi hekayələrinin əvvəli və sonu onların bir silisilə olduğunu göstərməkdədir. Bunu necə izah edərdiniz?
- Bu barədə bir şey deyə bilmərəm. Görünür, bu yazıçının üslubu ilə bağlı məsələdir.
- Səmədin səfərləri və müasiri olmuş yazıçılarla tanışlığı barədə nə danışa bilərsiniz?
- Səməd xaricə getməyib, İranda da çox az şəhərlərdə olub. Bəlkə də çox yaşasaydı, daha çox səfər edə biləcəkdi. Azərbaycan (Güney Azərbaycan – M.M.) yeganə bölgədir ki, Səməd onun hər yerini gəzib. Onun Azərbaycan kəndləri barədə yazdığı məqalələr bu səfərlərin nəticəsidir. Səməd müasiri olan və qələmi ilə öhdəlik daşıyan yazıçıların əksəriyyəti ilə tanış idi: Cəlal Ale-Əhməd, Qulamhüseyn Saidi, Əhməd Şamlu, Foruğ Fərruxzad və bir çox başqaları ilə.
- Uşaqlıq və yeniyetməlik çağlarında Səmədin mütaliəyə həvəsi necə idi və nəyi oxuyurdu?
- Uşaqlıqda Səmədlə mən pulsuzluqdan çox kitab ala bilmirdik. Amma dostlarımızdan və kitabları kirayə verən dükanlardan götürürdük. Əlimizə nə keçirdisə, oxuyurduq. O vaxtlar uşaqlar üçün ayrıca kitablar yox idi. Odur ki, biz məsələn, «Siçan və pişik» kitabını oxumaqdan xüsusi ləzzət alırdıq.
- Nə üçün Səməd ingilis ədəbiyyatı sahəsində təhsil almışdır?
- Məncə, bunun birinci səbəbi o idi ki, Səməd xarici dil öyrənməklə, farscaya tərcümə olunmamış kitabları oxumaq imkanı qazanmaq istəyirdi. İkinci səbəb kimi onu göstərə bilərəm ki, o vaxtlar Təbrizdəki ədəbiyyat fakültəsində bu ixtisas üzrə axşam təhsili vardı və daha rahat oxumaq mümkün idi.
- Nə üçün Səməd türkdilli yazıçıların əsərlərinin tərcüməsinə xüsusi diqqət yetirirdi?
- Bunun da iki səbəbi ola bilər. Birincisi, Səməd türk dilinin tanınmasına çox əhəmiyyət verirdi və türkdilli ölkələrdə hansı ədəbi proseslərin getdiyini göstərmək üçün orada yaranan əsərlərin tərcüməsinə çalışırdı. İkincisi, Səməd Türkiyə və Azərbaycan türkcəsini yaxşı bilirdi və onların zəngin ədəbiyyatı ilə tanış idi, odur ki, bu dillərdə yazılmış kitablardan asanlıqla faydalanmaq imkanına malikdi.
- Səmədin əsərlərinin son nəşrləri barədə nə deyə bilərsiniz?
- Əlbəttə, həm inqilabdan qabaq, həm də sonra Səmədin kitabları dönə-dönə nəşr olunub və bunları sadalamaq mümkün deyil. İndi isə Təbrizdəki «Behrəngi» nəşriyyatı «Səməd Behrənginin tam külliyatı»nın çapına başlayıb və artıq üç cild nəşr edib.
- «Balaca qara balıq» hekayəsinin uşaqlar üçün yazılmasına baxmayaraq, əhalinin müxtəlif təbəqələri arasında populyar olmasının səbəbi nədir?
- Düşünürəm ki, bunun səbəbini hekayənin cəlbediciliyində, onda işlənmiş sözlərdə, toxunulmuş mövzularda axtarmaq lazımdır. Bir də o vaxtadək «Balaca qara balıq» kimi alleqorik hekayə çap olunmamışdı. Bu kitab məhz o dönəmdə işıq üzü gördü ki, çoxları ölkəni keçmiş rejimin əlindən qurtarmaq üçün bir iş görmək istəyirdilər, amma qalmışdılar ki, hansı yolla getsinlər və hansı səmtə hərəkət etsinlər. Balaca qara balıq onların yolunu işıqlandırdı və onlar başa düşdülər ki, dənizə yol tapmalıdırlar. «Balaca qara balıq» hansı yolla getməyi də göstərirdi, buna görə də onlar yola düşdülər və «Balaca qara balığ»ın yolu başında bir sevda dolanan kəslərin yolu oldu. Məncə, bu kitabın təkcə uşaqlar tərəfindən deyil, böyüklər tərəfindən də sevilməsinin səbəbini müəyyən qədər izah edə bildim.

Farscadan tərcümə: Məsiağa Məhəmmədi

Qaynaq (fars dilində): http://habdollahi.blogfa.com/post-19.aspx

Yenə oxullar açılır,
Yadlaşmağı öyrətməyə.
Yurdumuzun balaları,
Özgə dildə ağzın əyə.

Yenə başlır göz önundə,
Kimliyimiz talan olsun.
Füzulinin, Nəsiminin
Çiçək dolu bağı solsun.

Doğma, dadlı «yuxu»muzu
Yad istəyir «xab» eləsin.
Ayna bulaqların «su»yun
Bulandırıb «ab» eləsin.

«Bacı», «qardaş» unudulsun,
Əziz «ana»m «madər» olsun.
Heydərbaba qan ağlasın,
Şəhriyarın gözü dolsun.

Xəzan çağı bağlar kimi,
Varlığımız yarpaq tökür.
Öz dilimiz susdurulur,
Özgə dili qulaq sökür.

Yenə oxullar açılır,
Varlığımız dustaq ola.
Talan olan yurdumuzda,
Ana dilim yasaq ola.

ƏLİRZA CAVANBƏXT QULUNCU,
ASMƏK-in sözçüsü

İran İslam Respublikasının məhkəmə və təhlükəsizlik orqanları illərdir ki, (Güney) Azərbaycanın yazıçı və şairlərini hədəfə götürüb. Söhbət onların kitablarının senzuraya və çək-çevirə məruz qalmasından getmir. Təhlükəsizlik Nazirliyinin xəbərdarlıq qurumuna vaxtaşırı çağırışlar, evdə axtarış, heç bir hökm təqdim etmədən həbs, vəkil olmadan və ailə üzvləri ilə görüşə icazə verilmədən təkadamlıq kamerada uzun müddət saxlama, fiziki və mənəvi işgəncələr onları peşman etmək məqsədi güdür. Sonuncu dəfə də onların özəl həyatlarına hücum etmişlər.
İran İslam Respublikasının təhlükəsizlik qüvvələri çərşənbə günü, şəhrivər ayının 20-də (sentyabrın 10-da) axşam tərəfi Tehranın Nəvvab küçəsində keçirilən bir iftar mərasiminə qəfil hücum çəkərək, heç bir order təqdim etmədən 19 nəfər azərbaycanlını həbs etmişlər ki, onlardan beşi (Güney) Azərbaycanın tanınmış şair, yazıçı və jurnalistləridir: Əlirza Sərrafi, Həsən Raşidi, Əkbər Azad, Səid Muğanlı (Məhəmmədi) və Mehdi Nəimi Ərdəbili hal-hazırda Evin zindanının 209-cu bölümündə saxlanırlar. Bir həftə keçsə də, onlar öz ailələri ilə heç bir əlaqə (hətta telefonla da) saxlaya bilməmişlər. Şəhrivər ayının 25-də (sentyabrın 15-də) İnqilab məhkəməsinə müraciət edən Əlirza Sərrafinin həyat yoldaşı Vəcihə xanıma demişlər ki, əri Evində təkadamlıq kamerada saxlanmaqdadır. İnqilab məhkəməsinin müstəntiqi Mətin Rasix ona bildirmişdir ki, həyat yoldaşı müdafiəçi vəkilə malik ola bilməz.

Onların hamısı, Əlirza Sərrafi istisna olmaqla, əvvəllər də Evin həbsxanasında təkadamlıq kamerada müvəqqəti olaraq saxlanmışlar. Əkbər Azad isə Təbriz və Əhər həbsxanalarında da dustaq olmuşdur.
Əlirza Sərrafi, Həsən Raşidi, Əkbər Azad və Mehdi Nəimi Ərdəbili həm də Azərbaycan türk dili, folkloru, tarixi və ədəbiyyatı müəllimi kimi məşhurdurlar. Bu dəstənin ən gənc üzvü, şair və «Sav» dərgisinin redaktoru Mehdi Nəimi yaşadığı Tehran şəhərinin universitetlərindən əlavə, bir neçə digər universitetin, o cümlədən, Sənəndəcdəki Kürdüstan universitetinin azərbaycanlı tələbələrinin dəvətini qəbul edərək onlara dərs keçib. Mən 2001-ci ildə Tehranda əsgərlikdə olarkən, Həsən Raşidinin turk dilinin qrammatikasına, Əlirza Sərrafinin isə Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair dərslərinin tələbələr tərəfindən necə coşqu ilə qarşılandığını Tehrandakı Xacə Nəsir universitetində öz gözlərimlə görmüşəm. Həmin dərslər tələbələrin «Çağrı» mədəni araşdırma ocağı («Çağrıkam») tərəfindən təşkil olunurdu.
Əlirza Sərrafi, Həsən Raşidi və Əkbər Azad «Varlıq» jurnalı redaksiya heyətinin üzvü olaraq, dərginin nəşr olunduğu ilk illərdən onunla əməkdaşlıq etmişlər. «Varlıq» mədəniyyət dərgisi doktor Cavad Heyətin rəhbərliyi və baş yazarlığı ilə 1979-cu ildən Tehranda iki dildə (türkcə və farsca) müntəzəm surətdə nəşr olunur. Bu jurnal bütün türkdilli ölkələrdə tanınır və ərəb əlifbası ilə türk yazısının vahid qaydasının işlənib hazırlanmasında mühüm rol oynamışdır.
…Və Səid Muğanlı. O, bu yaxınlarda türk şeiri üzrə «Qızıl Alma» adlı İnternet festivalında birinci yer tutmuşdur. O, (Güney) Azərbaycanın milli ruhlu gənclərinin ən sevimli şairlərindən biridir. Onun poeziyasındakı musiqinin ritmi (səslər və anlamlar) kimlik tələb edən Azərbaycan gəncinin hiss və həyəcanlarının aynasıdır. Bu gənc Əhməd Kaya və Ozan Arifin nəğmələrini eyni vaxtda dinləyir, Atilla İlhanla Nazim Hikməti bir yerdə oxuyur. Necə şirin bir təzad! Muğanlı həmçinin «Yaşmaq» dərgisinin baş redaktorudur.
«Yaşmaq» ədəbi jurnalı, nəşri dayandırılmış aylıq «Dilmac» dərgisi, «Varlıq» jurnalı, «Firəngiz ilə qırmızı don», «Dilimizin sadə qrammatikası», «Türk dili və onun İranda keçmiş və indiki durumu», «Türklər və onların İranda tarixi, dili və kimliyinin araşdırılması», «İranlıların etnik müxtəlifliyi və milli kimliyi» kitabları onların işlətdiyi «günah»ın nümunələridir. Amma görəsən, cənab prokurorun məzmunu məhv etmək istədiyi dil və mədəniyyətdən ibarət olan «cinayət işi»ni oxumağa həvəsi olacaqmı? Mehdi Nəiminin də «cinayət sənədləri» hazırdır: tərtib etdiyi «Azərbaycan türkcəsinin qrammatikası» dərs vəsaitini şagirdləri saxlayıblar. Bu şagirdlər yeddi yaşlarını çoxdan arxada qoyublar, amma ilk dəfə olaraq ana dilində yazmağı öyrənirlər. Bəziləri həmin dərsliklə özlərinin yeddi-səkkiz yaşlı uşaqlarına da dərs keçirlər.
(Güney) Azərbaycanın qandallanmış qələmləri təkcə bunlar deyil. Həmid Arğış (Rüstəmi) dörd aydan çoxdur ki, Xoy zindanında əsirdir. «Qarlı Ərk» və «Və sənin hekayələrim» toplularının müəllifi Xoy İnqilab məhkəməsinin hökmünə əsasən, daha səkkiz ay da keçəndən sonra azadlığa çıxacaq. Amma bu ehtimal edilən azadlıqla da onun əsirliyi bitməyəcək. Çünki məhkəmə onun barəsində iki il müddətinə Bicara sürgün hökmü də çıxarıb və üstəlik, əsərlərinin nəşrinə üç illik qadağa qoyub. «Əsərlərin nəşrinə üç illik qadağa» onu göstərir ki, Arğışın hekayələr toplusu da «ağır cinayət sənədi» olub! O, 1385-ci il isfənd ayının 2-də (21 fevral 2007-ci il), Dünya Ana Dili Günündə, nümayişdə iştiraka cəhd ittihamı ilə saxlanılıb (həmin gün Xoy küçələrinə çoxlu polis qüvvələri yeridildiyindən və onlarla insan həbs edildiyindən, nümayiş baş tutmamışdı). Həmid Arğış istəyirdi ki, nümayişə qatılsın və məktəblərdə Azərbaycan dilində dərs keçilməsini tələb etsin. Ümidvaram ki, oxucularının ana dilində təhsil problemi olmayan yazıçılar Həmid Arğış kimilərini anlaya biləcəklər. Onlar öz oxucularının dil problemi ilə məşğul olmağa məcburdurlar. Məgər oxucu hər bir əsərin ikinci müəllifi deyilmi?!
Ey azad jurnalistlər, yazıçılar və şairlər!
Onlara kömək edin ki, öz qələmlərini geri alsınlar. Həmid Arğış illərdir ki, bir kitab çap etdirməyib. «Dilmac» aylardır ki, nəşr olunmur. Əgər Həsən Raşidi türk dili, yaxud Azərbaycan gənclərində kimlik böhranı barədə bir şey yazmaq istəsə, bunu necə edəcək? Bəs Əkbər Azad özünün, yaxud hər hansı başqa azərbaycanlının uşaqlığından daha bir hekayə yazmaq istəsə?! Ola bilər ki, Mehdi Nəimi türk dilinin ahəng qanununa dair daha anlaşıqlı misallar gətirməklə, öz dərsliyində dəyişikliklər etmək istəsin. Eləcə də Səid Muğanlı: oxucuları ondan Təbrizin «dolanbadolan» küçələrinin yeni təsvirlərini gözləyirlər…
Onların kitab və nəşrlərini az senzura etməyiblər, amma onlar sözlərinin qayçılanması əzabına dözərək, yazıb-yaratmağa davam ediblər. Onlar yazmağa qələm istəyirlər. Onlara kömək edin.
Ey yeddi il ana dilində danışdıqdan sonra başqa bir dildə oxumağın əzabını dadanlar! Siz onları daha yaxşı başa düşməlisiniz! Yaxud belə bir dərdi olmayanlar! Siz ki ən azı yeddi yaşda ana dilində oxuyub-yazmağın şirinliyini dadmısınız!..
Onlar öz qələmlərini istəyirlər, onlara kömək edin.

Xəbər verildiyi kimi, bir neçə gün əvvəl Tehranda iftar məclisinə toplaşmış 20-yə yaxın azərbaycanlı islamçı rejim məmurlarının qəfil hücumu ilə həbs edilmişdir. Aralarında qadın və uşaqların da olduğu, necə deyərlər, ağzı oruclu dindaşları iftarını açmağa belə macal verməyib həbsə atmağın hansı islama uyğunluğunu İranın dini rəhbərlərinin və onların təəssübkeşlərinin vicdanına buraxaraq, qeyd edirik ki, sonradan tutlanlardan bir neçəsi azad olunsa da, Güney Azərbaycanın Əlrza Sərrafi, Həsən Raşidi, Əkbər Azad, Səid Muğanlı kimi bir sıra dəyərli ziyalıları hələ də bədnam Evin zindanında saxlanmaqdadır. Onların arasında “Ulus” dərgisinin redaktoru Hüseyn Heydəri də vardır. Hüseyn bəyə həsr olunmuş və “Alma yolu” saytında yer almış aşağıdakı yazını ərəb əlifbasından latına çevirməyim ulus qeyrəti çəkən oğullarımızı daha yaxından tanımaq və tanıtmaq istəyindən doğdu. Zatən bu kiçik, amma dolğun yazı Hüseyn bəyin yolunda çarpışdığı ulusun taleyi və durumu haqqındadır. 

Yazın bir günündə səninlə ilk tanışmamız...
Qaraqana düşünürkən, beynimdə bu adlar san gedir: Əli Kəmali, Əkbər xan Rəzzaqi, Qeybəli, Məsihullah Rzayi, Ramazan Baqi, Dərviş Behrəvan, ... və Hüseyn Heydəri.
Hüseynə düşünürkən, Ulusum gözüm önünə gəlir, “Ulus”umun sorumlusu olan Hüseyn Heydəri.
“Ulusum vay, ərdəmim vay, elim vay!”
Hüseyni görəndə sanki Əli Kəmalini gördüm: Tehran universitəsi, yüksək lisans, ... və əlbəttə, neçə ostana parçalanmış Qaraqan.

Qaraqan Həmədanın Rəzənində “dehistani-Xərəqan”, Savada “bəxşi-Xərəqan” və Qəzvində “Xərəqani-şərqi” və “Xərəqani-qərbi”yə bölünsə də, hələ dağları bir-birinə dayaq, çayları bir-birini coşduran və igidləri bir-birinə arxalıdır. Hələ müqəddəs İnciqara dağı Ağdağ, Qırağıdağ, Təkidağ və ...dağla birlikdə Qoşa günbəzləri qoruyur. Hələ İstisu Acıçayı qızdırır. Adlar dəyişdirilsələr də, hələ “Abgərm” – İstisu və “Rudşur” – Acıçaydır bizə.
Mən Qaraqanın parçalanmasına düşünəndə sən birləşməsinə, sən Qeybəliyə düşünəndə mən Tilim xana düşündüm və sən onların Avada deyişmələrinə. Ava gədiyindən Tilim xan gədiyinə yol saldıq, İnciqaranı aşıb Qırxbulaqdan söz açdıq və “Çeşmeəli”yə dönmüş Əli bulağından su içdik. Mövlamız Əliyə sığınaraq Çanaqçıdakı ələvilərə sayğımız olarkən, Misirqanda Əkbər xana fatihə oxuduq.
Həkimin beşinci qurultayında Mərəğəyə qonaq gəldin. Əhvalını sora bilmədim. Vaxtın azlığından məqalənlə Tilim xan və Qeybəlini deyişməyə sala bilmədin və mən üzüldüm. Sonra Kəmali məhzərində qərarlaşdıq, söz açdıq, söz verdik: Qaraqana düşünək, ulusa, elə, Azərbaycana düşünək.
Və indi...
Sən ordan çıx, mən burdan...

Qaynaq (ərəb əlifbasında): http://www.hbayat.azerblog.com/

HEY VƏTƏN, HE…Y!
HEY GÖVDƏSI QINSIZ QILINCLAR ÖNÜNDƏ ÜRYAN VƏTƏN!...

Ax, bu böylə güllə olan yerdə
Bir mənim döşümdə gül açmazmı
sağçı-solçu hay-küyündən uzaq yerdə?!
Dostlarımın biri qaçqın,
biri köçkün,
biri didərgin, biri sürgün.
Bu gün hankı torpağı nəfəs çəkirəm mən?
Hankı yazı yağmalanan ağacları?
Əllərim öz tüfənginin lüləsindən asılı qalmış,
dillərim öz qılıncının ucundan.
Bıçağı öz dəstəsi də kəsərmiş, a…h!
Ağacı öz içindən də qurd yeyərmiş!

Və siyasət meydanında
ideallar reallarmış sən demə,
və reallar – ideallar.
Və ağızlarla əllərin arasında
insan dərdi boyda bir uçurum varmış.
Keşkə bilə biləydim bir
hardan saracaq məni bu eybəcər heykəllər?

Tanrının gözündən iraq
saxta sözlər məçidləri sulayır.
Və küçələr
kirəclənmiş quduzların qıynağında oyuncaqdır.
Bəlkə də ölüm öz içimdəymiş, nə bilim?
bəlkə də zülüm öz içimdə,
böylə ki mən aldanmağa qoçaqlandım
və öz əlimlə doğrayırkən özümü
günhagün uğradım qara düşüncələrə sarı.
Amma hələ unutmamışam:
O gün çıraqlar yaşıl olmadan da
xiyavanın bu tayından o tayına keçə bildik.
Və naçar yabançı əllər
ürəyimizin başından kürəyimizə köçdülər.
Və hamımız bilirdik ki,
olamasaq, ölərik.

İndi ki mən
yaşantını ciblərimin yamağı tək yamayıram özümə,
ah, nədən bilə bilməyim gərək
bu kimin iynə-sapıdır?

Əslən bunlar
bu öz gördüyüm yuxuları mənə yozanlar
kimlərdilər?!
Artıq ölüm gəlmiş alayıma
və məni baltalayan
görəsən, öz xol-budağım deyilmi?

Hey Vətən, he…y!
Hey gövdəsi qınsız qılınclar önündə üryan Vətən!
Kütləmi hankı bahaya satdınmı?
Və yerli-dibli gedən
sonra qürbət axşamlarına sıxnaşan balalarına necə qıydın?
Bu gün daha
dinlə mənim əllərimin yoxsulluğa yönəlmiş dolaylarını!
Yoxsa hər gün çəkildiyin sağla solun ortasında,
yaram kimi dərin düşmüş dərələrə tulla məni!
Sonra üstümü dostlar xatirəsiylə doldur!
Məni öz qan-qadalarıma burax!
Öz içimdə və dışarımda olan yalnızlığıma!
Və quyla öz həsrət dağarcığımda!
Fəqət
köksümdən bir pəncərə aç
hərdən qəzetlərdə qopan
dostların tufan xatirəsinə!
O itkin axarlara
və torpaq
və insan qoxulu baxarlara!
Ax, ax!
Doğrudan da bu böylə mərmi olan yerdə
biri mənim qabırğamda qor olub çırtlamazmı
sağçı-solçu hay-küyündən uzaq yerdə?!

Seymur Baycanın son yazısına və əvvəlki yazılarına qısa şərh 

Ölkəmizin polisi gör necə də biabırcasına kobudmuş. Deyirəm, bəlkə Mahmud Əhmədinejadın polisindən bizimkilərə əxlaq-etik öyrətmək üçün yardım istəyək?
Axı Güney Azərbaycan yazıçılarına orada ”Türke-Xər”(Eşşək Türk) deyilə bilər, ancaq “Ə” kəsinliklə deyilməz. Özü də görünən bu “Ə” elə-belə “Ə” deyil ha!! Uzanıb harayadək gedə bilən, alçaldıcı bir “Ə Ə Ə Ə Ə Ə” dir. Yox canım, belə alçadıcı sözlər nə oranın mətbuatında gedə bilər, nə də kiminsə ağzından eşitmək olar.
Dedim-dedi formasını yorucu gordüyüm üçün və sayın editor Zahir Əzəmətin təcrubəsini bəyəndiyim üçün dialoqda Seymura qarşı olanın səsini boğdum, dediklərini də burda gətirmədim. Sizsə mənim verdiyim cavablardan onun da hansı yuvanın quşu olduğunu biləcəksiniz…
Güney Azərbaycanlılar orada Seymur bəy demişkən, rahat yaşayırlar, daha doğrusu, Sabir Rüstəmxanlı qoyarsa, rahat yaşaya bilərlər…..!
İnanmırsız?..
Zəng vurun Əlirza Sərrafidən soruşun, Səid Muğanlıdan, Həsən Raşididən soruşun!  

Zindandadırlarmı?
Önəmli deyil, gözləyin, İran polisi onları salam-salavatla buraxanda soruşarsınız.
Necə olursa-olsun, Seymur özümüzünküdür, yalan danışmaz.
Seymur Baycan cənablarının yazılarına şərh qoymaq olmadığı üçün keçmiş yazılarına olan münasibətimi də elə burada, qıcaca və birlikdə bildirmək istədim. Ağzına-ağlına gələni yazıb da ”EDİTOR”un yaratdığı kölgədə özünü yelləyən bu ”AYDIN”lara, bu cəsarətli yazıçılara, ”ə” deyənin ağzını cırmaq lazımdı.
O kobud polisin yerinə də mən sizdən üzür diləyirəm, belə nazlı bir yazıçıya ”ə” deyənin ağzını ya allah əyər, ya da M.Əhmədinejadın polisi. Doğrusu, bunlar sadəcə Seymura yazıldı..
Vaxtını aldığım bütün oxucuların bağışlayacağını umuram.

http://kultaz.com/

DÜNYA ANA DİLİ GÜNÜ MÜNASİBƏTİLƏ BİR GÜZARİŞ

Çiynimdə əks maşını, əlimdə bir çanta yola düşürəm. Məqsədim bir ibtidai mədrəsədir (dəbistan). Mədrəsənin müdiri xanım K. ilə telefonlaşıb mədrəsədən bir güzariş alma izni almışam.
Yolda öz-özümlə düşünürəm: “Uşaqlarla necə danışacağam? Öz sorularımı necə onlara düşündürəcəyəm?”
Mədrəsənin önünə yetişirəm:
“Cümhuriye-İslamiye-İran
Vezarəte-Amuzeş-o-Pərvəreş
Edareye-Kolle-Amuzeş-o-Pərvəreşe-A.Şərği
Nahiye...
Dəbestane-doulətiye-doxtərane...” 1

 

“ÇÖRƏK” DÜZDÜRMÜ, YOXSA “NAN”? “BƏRADƏR”, YA “QARDAŞ”?!

Mədrəsənin içinə girirəm. Bir qoca qadın mənə sarı gəlib: “Nə işiniz var?” – deyə mənə baxır. “Bağışlayın, xanım K. ilə qərarlaşmışam”. “Buyurun!” – deyə məni mədrəsənin müdiri otağına aparır.
Xanım K. mizin arxasından mənə baxıb: “Buyurun!” – deyir.
Özümü tanıtdırıram.
Xanım K. mədrəsənin müdiridir. Ondan əlavə birinci siniflərin bir kilasında nahardan sonra müəllimçilik edir.
Onunla çeşidli məsələlərə görə danışıram və o da mədrəsə və özünün adını aparmamağım şərtilə mənimlə danışığa razılığın bildirir. Çox sözdən sonra 21 fevral Dünya Ana Dili Günündən söz açıram.
Bu məsələdən əsla xəbəri olmamağını deyib artırır: “Yəqin bu günü bu ildən bizim ölkədə qərara alıblar, yoxsa biz ana dilimizə görə də bir iş görmərik”.
Ondan: “Birinci sinifdə ana dilinin tədris olması yaxşı olarmı?” – sorusunu soruşuram.
“Müəllimlər birinci sinifdə uşaqlara dərs verməkdə çox çətinliklərlə üz-üzə gəlirlər. Məfhumları və əlifbanı uşaqlara öyrətmək çox çətin olur. Uşaqlar bir paradoks arasında qalırlar. Birinci günlərdə onlar çoxlu suallarla üz-üzə gəlirlər. “Çörək” düzdürmü, yoxsa “nan”? “Bəradər”, ya “qardaş”?! Və bu sorular neçə il uşağın zehnində qalır, bunsuz ki, bunlara bir cavab tapa bilsin.
İndiki vəziyyətdə Azərbaycan uşaqları dərslikləri düşünmədən yalnız hifz edirlər. Bu da illər sırasında onların savadsızlığına səbəb olur”.
Xanım K. əlavə edir: “Bilmirəm, türkcə yazıb öyrətmək ola bilərmi, ya yox. Ancaq əgər belə bir iş ola bilərsə, müəllimlərin işi çox rahat olur”.
Soruşuram: “Sözlərinizdə uşaqlara rast gələn paradokslardan söz açdınız. Uşaqlar bunlardan sizə söz açıblarmı?”
“Niyə?! Bir gün bir kilasda uşaqlardan biri məndən soruşdu: “Xanım müəllim, mənim anam deyir ki, Tehrandakılar farsdılar. Vəli onlar da bizm kimi və televizyon kimi danışırlar?” Ona cavab deyə bilmədim. Uşaq elə elinə olmuşdu ki, belə bilirdi ki, farsların dili başqa bir dildir və televizyondakı dil fars dili yox, bizim dildir”.
Xanım K. sözlərinin ardında mədrəsələrdə, özəlliklə birinci sinifdə ana dilimizin tədrisini önəmli bilib bunu Azərbaycan uşaqlarının gələcək illərinə və onların yaxşı dərs oxumağına düzgün bir təməl bildi.
Xanım K.-dan izn alıb kilasa gedirəm. Bu kilasın müəllimi gəlməyibdir.
Kiçik qız uşaqları məni görüb bir az hoyuxurlar. Ancaq mədrəsə müdirin mənim yanımda gördükdə ayağa durub birgə salam verirlər:
- Səlam... sobh be xeyr... xanom modir... be kelase-ma... xoş amədid... 2
Xanım müdir məni uşaqlara tanıtdırıb onlardan mənim suallarıma cavab vermələrini istəyir.
Müdirdən izn alıb taxtada “Ana Dili – şirin dil” yazıb uşaqlara: “Hər kimsə bunu oxuya bilər, əlini qavzasın” – deyə baxıram.
Üç nəfər əl qavzayır. Birisini taxta qabağına çağırıb taxtada yazılanı oxumasını istəyirəm. Oxuyur:
- Ana Dili – şirin dil!
Kilasa baxıb deyirəm:
- Hamınız oxuyun!
Hamı oxuyur:
- Ana Dili – şirin dil!
Qəhər boğazımı biçir. Danışa bilmirəm, dinə bilmirəm. Kiçik qızların incə səsləri beynimdə dolanır, dəli oluram.

YAZ GƏLSƏ, “HƏŞTSALƏ” OLACAĞAM

Taxtanın önündəki qıza baxıb adının Sona olmasını düşünüb adını soruşuram.
- Mənim adım Məhnazdır.
(Öz-özümlə deyirəm: “Sən Sonasan, Məhnaz yox!”)
- Neçə yaşın var, Məhnaz?
- Yaz gəlsə, həştsalə olacağam.
- Məhnaz, səkkiz yaşın olacaq, yoxsa həşt yaşın?
Üzümə gülüb utancaqca deyir:
- Səkkiz yaşım!
Sona (Məhnaz) gedir yerində otursun. Uşaqlardan istəyirəm:
- Hər kimsə türkü şeir bacarır, gəlsin oxusun.
İki nəfər əl qavzayır. Üzlərinə baxıram. Bir-birinə oxşayırlar. Əkiz tayı olmalarını bilib ikisindən taxta qabağına gəlib şeirlərini oxumağı istəyirəm. Taxta qabağına gəldikdə adlarını soruram (öz-özümlə birinin adının Şeyda, o birisinin Lida olmasını düşünürəm). Səlis Azərbaycan ürkcəsində deyirlər:
- Mənim adım Lalədir. Dağlarda açan bir gül!
- Mənim adım Laçındır. Göylərdə uçan bir quş!
- Lalə, Laçın, oxuyun şeirinizi.
Oxuyurlar:

Azərbaycan mənim elim,
Azərbaycan mənim dilim!
Doğransa da dilim-dilim,
Mənim dilim ölən deyil,
Başqa dilə dönən deyil!..

Uşaqlar əl çalırlar... Xanım müdir gülür... Mən hoyuxmuşam...
Ürəyim odlanır. Gəçi əlimə götürürəm. Taxtada yazıram: “Mənim kiçik bacılarım, biz niyə öz ana dilimizi yazıb oxuya bilmirik?”
Uşaqlar mənim yazdıqlarımı oxumağa çətinlik çəkirlər. Kilasın bir guşəsində kiçik gövdəli və qara gözlü bir qız heyranca mənə baxır. O, yəqin Sonadır. O, sorğumun cavabını bilir. Yəqin bilir.
Kilasdan çıxıram. Müdirdən təşəkkür edib ayrılıram.
Hələ mədrəsədən çıxmamışam. Boğuluram... İxtiyarsız göz yaşlarım axır... Boğazım biçilir... Niyə sonalarımız məhnaz olmaqdadır?... 

İZAHLAR:

Güzariş – reportaj
Əks maşını – fotoaparat
1. İran İslam Respublikası – Təhsil Nazirliyi – Şərqi Azərbaycan Baş Təhsil İdarəsi – Rayon... - ... Dövlət Qızlar Məktəbi
Kilas – sinif
Hifz etmək – əzbərləmək
Vəli – ancaq, amma
Elinə - elinasiya
2. Salam, sabahınız xeyir, xanım müdir, bizim sinfimizə xoş gəlmisiniz.
Gəç – təbaşir

Özünü müsəlmanların hamisi və “qəmxar”ı kimi qələmə verməkdən usanmayan İran rejimi paralel olaraq, müsəlman torpaqlarını işğal etmiş Ermənistan Respublikası ilə siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrini durmadan genişləndirməkdədir. Artıq bu əməkdaşlıq iri regional iqtisadi layihələr həddinə çatmışdır. İrəvan yaxınlığında İran, Ermənistan və Rusiyanın birgə səyləri ilə tikiləcək neftayırma zavodu bunun bariz nümunəsi sayıla bilər.
Layihə barədə məlumat verən Ermənistanın energetika və təbii ehtiyatlar naziri Armen Movsesyan bildirib ki, hələlik tikintiyə hazırlıq prosesi işçi qruplar səviyyəsində aparılır. Onun dediyinə görə, zavodun qurulması üçün bir neçə il vaxt və 2.5-3 milyard dollar vəsait tələb olunur.

  

İlkin razılaşmaya əsasən, zavodun tikilməsi üçün lazım olan xərcləri İran, Ermənistan və Rusiya birlikdə ödəyəcək. Hazırda layihənin texniki qiymətləndirilməsi prosesi həyata keçirilir və bu məqsədlə birgə İran-Ermənistan-Rusiya işçi qrupu yaradılmışdır. A.Movsesyanın bildirdiyinə görə, birgə işçi qrupun növbəti toplantısı bu ilin sentyabr ayında keçiriləcəkdir.
Sözügedən zavodda İran nefti emal olunacaq və ağ neft məhsulları, o cümlədən, benzin və dizel yanacağı istehsal ediləcək. Bu məhsulların təqribən 1 milyon tonu Ermənistanda satılacaq, qalanı isə xarici ölkələrə ixrac olunacaq.

Vədud Əsədi - Rəşt Azad Universiteti geologiya fakültəsinin tələbəsi; Həmid Valayi - ədliyyə vəkili; Aydın Xacei - Təbriz Universiteti hüquq fakültəsinin tələbəsi; Dariyuş Hatəmi - Tehran Universiteti kənd təsərrüfatı fakültəsinin aspirantı; Fəraz Zehtab - Təbriz Universiteti hüquq fakültəsinin tələbəsi; Səccad Radmehr - Təbriz Universiteti mexanika fakültəsinin magistri. Bunlar İran islam rejiminin yalnız son günlərdə zindanlara atdığı, fiziki və mənəvi işgəncələrə məruz qoyduğu Güney Azərbaycan gəncləridir...   

1950-ci illərin ortalarında adi bir axşamçağı təsiri uzun illər dünya əhalisinin yaddaşından getməyən və Qərbin ictimai quruluşunda böyük inqilaba səbəb olan bir hadisə baş verdi. Hadisənin mərkəzində ABŞ-ın Alabama ştatının Montqomeri şəhərində yaşayan orta yaşlı bir qadın dayanırdı: o, işlədiyi atelyedən evə qayıdarkən, elə bir hərəkət etdi ki, adı uzun müddət insan haqlarına dair kitab və yazıların səhifələrindən düşmədi.
Amerikada quldarlığın qadağan edilməsindən çox illər ötmüşdü, amma o vaxtlar hələ də müxtəlif formalarda özünü göstərən irqi ayrı-seçkilik Afrika mənşəli Amerika zəncilərinə əzab verirdi. Həmin illər Alabama ştatında qəribə bir qanun vardı: bu qanuna əsasən, əgər hər hansı avtobusda boş oturacaq olmazdısa, qaralar öz yerlərini ağlara verməli, özləri isə ayaq üstə getməliydilər. Bu, ABŞ-da yazılmış bir qanun idi.

  

Həmən o axşamçağı Roza Parks adlı o qaradərili qadın ağdərili bir kişinin avtobusdakı yerini ondan istəməsinə etiraz etdi, sonra isə sürücünün, ardınca da polisin bununla bağlı tələbini yerinə yetirmədi. Və həmin gün yuxarıda qeyd olunan qanunu pozduğuna görə həbs olunub məhkəmənin qərarı ilə cərimə edildi. Qadının bu cəsarət və itaətsizliyinin sorağı elə o gün təkcə şəhərə deyil, bütün ştata yayıldı. Tezliklə bu əhvalatdan Amerika zəncilərinin sivil hərəkatının liderlərindən biri olan Martin Lüter Kinq də xəbər tutdu. O, hərəkat rəhbərliyini inandırdı ki, Roza Parksı dəstəkləmək və onun mübarizə formasını davam etdirmək lazımdır. Beləcə bütün qaradərililər şəhər nəqliyyatını boykot etməyə başladılar. Əvvəlcə boykot Montqomeri şəhərini, sonra ştatı, daha sonra isə bütün ABŞ-ı bürüdü. 381 gün ABŞ-ın, xüsusən Alabama ştatının qaradərili əhalisi ictimai nəqliyyatdan istifadə etmədi və hər gün uzun yolu piyada getmək əzabına dözdü. Bu vəziyyət o qədər davam etdi ki, ABŞ-ın avtobus nəqliyyatı sistemi iflas həddinə çatdı. Həmin təzyiq irqçi qanunun ləğvinə gətirib çıxardı və bu qələbə bir sıra digər qələbələrin başlanğıcı oldu. Nəhayət, 1964-cü ildə mülki hüquq məcəlləsinə dəyişiklik olunaraq, Amerikada hər cür irqi ayrı-seçkilik qadağan edildi.
Parks bir neçə il bundan qabaq dünyasını dəyişmiş və ABŞ Konqresinin yerləşdiyi Kapitoli-hilldə dəfn olunmuşdur. Bu, Amerikada şəxsiyyətə göstərilən hörmətin nadir nümunəsidir və indiyədək ABŞ tarixində yalnız 21 nəfər bu cür ehtirama layiq görülmüşdür. Onun dəfn mərasimində Kondoliza Rays demişdi: «Əgər Roza Parks olmasaydı və o şücaəti göstərməsəydi, mən bu gün bu məqamda olmazdım».
Bu təcrübə aydın şəkildə göstərir ki, fərdlər ictimai hərəkatların dəstəyinə arxalanaraq, sivil mübarizə yolu ilə, heç bir zorakılığa əl atmadan hər hansı struktur zülmkarlığa son qoya bilərlər. Belə fərdlərə «dəyişiklik amili» (change agent) deyilir. O da gün kimi aydındır ki, mütəşəkkil bir ictimai hərəkatın dəstəyi olmazsa, bu fərdlər yalnız qəhrəmanlığı nəticəsiz qalan qurbanlara çevrilərlər. Bu cür dəyişiklik amilləri «Azərbaycan Milli Hərəkatı» adlandırdığımız öz ictimai hərəkatımızda da var ki, mənim üçün həmin fərdlərin ən bariz nümunəsi Abbas Lisanidir. Mütləqləşdirmədən deməliyəm ki, Lisani bənzəri az olan keyfiyyətləri özündə cəmləşdirir.
2003-cü ildə Lisani və Azərbaycan Milli Hərəkatının onlarla digər fəalı heç kəsin, hətta Ermənistanın Rusiya və Fransa kimi səmimi dostlarının belə rəsmən tanımadığı bir qonlarma dövlətin nümayəndələrinin səfərinə etiraz edəndə, polis qüvvələri və Azərbaycan şiələrindən başqa dünyanın hər yerindəki şiələrdən ötrü yaxasını cıran bir qrup məscid əhli tərəfindən döyülüb əzişdirilir. Lisani Ərdəbil məhkəməsində bir farsdilli qazı tərəfindən mühakimə olunur, amma o, fars dilində danışmaq və özünü müdafiə etmək istəmir, məhkəməyə tərcüməçi gətirilməsini tələb edir, çünki onun ana dili Azərbaycan türkcəsidir. Və bu ölkədə görünməyən bir hadisə baş verir: məhkəmədə tərcüməçi iştirak edərək, müttəhimin sözlərini hakim üçün türkcədən farscaya çevirir.
İkinci hadisə 2006-cı ildə baş verir. Lisani 2006-cı il May nümayişlərində iştirakla bağlı ilkin məhkəmənin çıxardığı qərara etiraz edir. Ostanın Apelyasiya məhkəməsi isə, Abbas Lisaninin vəkili cənab Fəqihinin sözləri ilə desək, bu ölkənin məhkəmə hakimiyyəti tarixində misli görünməmiş bir hökm verir, yəni Apelyasiya məhkəməsi ona verilmiş iki aylıq həbs müddətini artırır, halbuki ən pis halda Apelyasiya məhkəməsi onun barəsində çıxarılmış ilkin hökmü qüvvədə saxlamalı idi. Və bu il 18 aylıq həbs müddəti başa çatdıqdan sonra həmən hökmün əlavə cəzaları həyata keçirilməli olduqda, Lisani şallaq cəzasının yerinə yetirilməsinə imkan vermir, heç kəs də onu buna məcbur etməyə özündə cəsarət tapmır. Bu hadisə hakimiyyət orqanlarını elə bir qorxuya saldı ki, onu min kilometr uzağa – Yəzd zindanına sürgün etdilər, sanki Abbas Lisani həbsxana kamerasında da bu struktur zülmkarlığın dayaqlarını silkələməyə qadirdir.
Əgər Amerika zəncilərinin ictimai hərəkatı Roza Parksın addımını dəstək¬lə¬mə¬səydi, o nəticəsiz qalar və onun vətəndaş müqaviməti qaraların sonrakı sivil müba¬rizələrinin başlanğıcı olmazdı. Əgər igid dəyişdiricilərin şücaəti müəyyən bir toplumun dəstəyi ilə müşayiət olunmazsa, onlar müdafiəsiz qurbanlara çevrilər və onların qəhrəmanlığı həmin millət üçün əməli və obyektiv bir nəticə vermədən yalnız bir xatirə tək yaddaşlarda qalar. Bu gün biz də əgər Abbas Lisaniyə arxa durmaq istəyiriksə, əgər onun igidlik və fədakarlığının nəticəsiz qalmasını arzulamırıqsa, öz kimlikçi ictimai hərəkatımızın təkamülü və irəliləməsi üçün əlimizdən gələni etməliyik. Müasir dünyada yalnız güclü nəzəri təməllərə söykənən strukturlaşmış hərəkatlar ətrafdan çeşidli təzyiqlərə sinə gərib öz varlığını qoruya və zaman keçdikcə, fərqli şərait yetişdikdə öz ideallarına çata bilər. Elə isə gəlin, Azərbaycan Milli Hərəkatının bünövrəsini möhkəmlətməklə, şovinizm zindanında olan Abbas Lisaninin və onlarla digər lisanilərin səsini dünya ictimaiyyətinə çatdıraq.

Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının, eləcə də qadın hərəkatının tanınmış fəallarından biri, müstəqil jurnalist Şahnaz xanım Qulami hələ 1989-1994-cü illərdə beş il öz milli-siyasi mübarizəsinə görə Təbriz həbsxanasında saxlanmış, ötən il isə May hadisələrinin ildönümü mərasimlərində iştirak etdiyi üçün tutularaq, təqribən bir ay müddətinə zindana salınmışdır. Xəbər verildiyi kimi, bu yaxınlarda Şahnaz xanım «quruluş əleyhinə təbliğat aparmaq» ittihamı ilə mühakimə olunmaq üçün Təbriz İnqilab məhkəməsinə çağrılmışdır. Həmin çağırışla bağlı onun yazısını farscadan çevirib sizə təqdim edirəm.

Mənə göndərilmiş çağırış vərəqəsinə əsasən, mən 13.06.87 (04.09.08) tarixində Təbriz İnqilab Məhkəməsinin birinci şöbəsində «quruluş əleyhinə təbliğat» ittihamı ilə mühakimə olunmalıyam. Əlbəttə, dostlarımın repressiya və işgəncələrə məruz qalmasnın, zindana salınması və fiziki cəhətdən aradan götürülməsinin şahidi olan bir adam kimi mənim özüm üçün bu məsələ o qədər də mühüm və önəmli deyil, çünki bu, azad və həyatsevər bir insanın öz haqlı, bərabərlik və azadlığa yönəlik istəklərinə çatmaqdan ötrü verə biləcəyi ən kiçik ödəncdir:

Ey gözəllik aşiqi, həyat gözəldir –
Diri düşüncəlilər gözəlliyə çatarlar.
Bu geridönməz o qədər gözəldir ki,
Ondan ötrü candan keçmək olar.
                                              (Mövlana)

 

Onu da deməliyəm ki, mənim siyasi-ictimai tənqidçi kimi mühakimə olunmaq üçün məhkəməyə çəkilməyim ilk dəfə deyil. Əvvəllər də, 1368-ci (1989-cu) ildə, məni beş nəfər həmfikrimlə birlikdə məhkəməyə aparmışdılar. Orada o zamankı hakim cənab Huşyar məni səkkiz il həbs cəzasına məhkum etdi və mən həmin müddətin yarıdan çoxu keçdikdən sonra Təbriz zindanından azad oldum. Həbsxanadan çıxdıqdan sonra da Universitetin inzibati komitəsi tərəfindən təhsil hüququndan məhrum edildim. Ondan sonra isə mənə hər hansı ictimai fəaliyyət göstərmək qadağan olundu. Həmən vaxtdan bu günə qədər mən siyasi mübarizəmə görə ağır və ədalətsiz bir şəraitdə yaşamaqdayam, amma heç bir problem və çətinlik mənim müstəqil və azad həyat sürməyimə və lazım gəldikdə müxtəlif üsullarla (bu üsullardan biri də yazmaqdır) öz etiraz səsimi ucaltmağıma mane ola bilməyib.
Bu çağırışın göndərilməsinin çoxsaylı səbəbləri ola bilər ki, onlardan aşağıdakı məqamlara işarə etmək mümkündür:
• Birinci məqam hakim dairələrin etiraz hərəkatlarına dair xəbərlərin yayılmasından qorxmasıdır. Bu mənada ki, onlar azadlıq, bərabərlik və kimlik tələb edənlərə qarşı yürüdülən repressiya, fiziki məhv, psixoloji və cismani işgəncə siyasətinə dair faktların heç bir daxili və xarici kütləvi informasiya vasitəsində əks olunmasını istəmirlər. Çünki müxtəlif şəhərlərdə baş verən bu faktların mahiyyətinin açıqlanması ana torpağımıza hakim kəsilmiş totalitar rejimə böyük Azərbaycan xalqının və ölkənin digər bölgələrindəki əhalinin nifrət bəsləməsinə, onun dünya ictimaiyyətinin qınağına tuş gəlməsinə və beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları tərəfindən insan haqlarını pozmaqda ittiham edilməsinə səbəb ola bilər. Necə ki, son zamanlar Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı öz hesabatında bildirmişdir:
«Ötən il İranda hər həftə azı 24 nəfər edam olunmuş, 64 nəfərdən çox ölümə məhkum edilmişdir və İran həmin il 317 nəfəri edam etməklə, bu sahədə dünyada ikinci yeri tutur. Halbuki Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatının hesabatına əsasən, əvvəlki ildə İranda edamların sayı 177 nəfər olmuş, bu il isə 317 nəfərə qədər artmışdır. İslam rejiminin edam siyasəti daim dünyanın hüquq müdafiə təşkilatlarının tənqidinə məruz qalmışdır. 2007-ci ilin sentyabrında BMT Baş Assambleyası səs çoxluğu ilə edam cəzasının yığışdırılması barədə qətnamə qəbul etmişdir. Lakin İran kimi bir çox ölkələr ona əməl etmirlər».
Əlbəttə, İslam rejimi məsullarının beynəlxalq konvensiyalara zidd davranışına dair onların əməllərinin qara siyahısından çoxlu misallar gətirmək olar.

  Şahnaz Qulamiyə göndərilmiş çağırış vərəqəsinin surəti 

• Bu çağırışa digər səbəb kimi tələbə, qadın və kimlik hərəkatları kimi müxtəlif hərəkatların fəalları arasında qorxu və xof mühitinin yaradılması məsələsini göstərmək olar. Belə ki, rejimin repressiya aparatı təqibləri, təzyiqləri, təhdidləri, həbsləri, edamları… artırmaq yolu ilə əhalinin sivil tələblərinin böyüyüb səmərə verməsinin qarşısını almaq və daha heç kəsin hər hansı sahədə bir istəkdə bulunmağa cürət etməməsinə nail olmaq istəyir.
Bu gün biz bütün ölkədə, xüsusən Azərbaycanda geniş həcmdə qeyri-insani repressiyalarla üz-üzəyik. Xordadın birindən – Azərbaycan xalqının «İran» qəzetinin təhqirinə etirazının ildönümündən – keçən ay ərzində Azərbaycan Milli Hərəkatı fəallarından bir neçəsi repressiya qüvvələri tərəfindən müxtəlif insidentlərdə, eləcə də Təbriz təhlükəsizlik idarəsinin («Ettelaat») işgəncə otaqlarında öldürülmüşdür:
Qadir Sədiqi Təbrizin Sento şossesində təhlükəsizlik və polis qüvvələri tərəfindən qətlə yetirilmiş, onun dostları isə ağır xəsarətlər almışlar.
Təcrübəli fəal Fərhad Möhsininin «Ettelaat» məmurlarının işgəncələri altında ürək ağrıdan ölümü və onun ailəsinin baş vermiş hadisə barədə məlumat yaymamaq yönündə hədələnməsi ötən bir neçə həftə ərzində Azərbaycanda baş vermiş ən faciəvi olaylardan biri sayılır. Ailə üzvlərindən birinin dediyinə görə, Fərhad çox böyük ehtimalla, etiraf alınması üçün tətbiq olunan elektroşok nəticəsində dünyasını dəyişmişdir.
Azərbaycan Milli Hərəkatının digər bir fəalı Hac Əfşin İrfan Xosrovşahiyə öz iş yerində çoxlu ağır işgəncələr vermiş və sonra da onu asmışlar.
Ərdəbil ostanında iki motosikletçi ölmüşdür ki, təhlükəsizlik səbəbindən onların ailələri övladlarının adını açıqlamaqdan çəkinirlər.
Azərbaycanda üzücü amansızlıqla həyata keçirilmiş son silsilə qətllərdən əlavə, bir çox fəallar rejimin zindanlarında mümkün olan ən ədalətsiz şəraitdə saxlanmaqdadırlar. Onlardan bəzisinin adları aşağıda verilir:
Əkbər Həsənzadə, Cəmşid Zarei, Əmir Bənayi Sabiq, Həsən Əsədi, Mehdi Nəccari, Məhəmməd Qaraməliki, Hamid Rzayi, Əli Sədiqi, Kamal Əşrəfi, Əhəd Rəzəvi, Əsgər Əkbərzadə, Həsən Hüseyni, İbrahim Cəfərzadə…
Ümumi bir yanaşma əsasında demək mümkündür ki, son həftələr ərzində Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində siyasi fəallara, hüquq müdafiəçilərinə, jurnalistlərə qarşı qeyri-insani davranışın həcminin artması nəticəsində beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları Azərbaycanda insan haqlarının pozulması prosesini daha artıq narahatlıqla izləmişlər. Bu sivil qurumlardan biri olan Beynəlxalq Amnistiya Təşkilatı İslam rejimindən tələb etmişdir ki, narazı fəallara qarşı repressiyaların gücləndirilməsi prosesini dayandırsın.
Onu da demək lazımdır ki, bu hüquq müdafiə təşkilatları Təhlükəsizlik Nazirliyini və Ali Məhkəməni müttəhimlərə münasibətdə ədalətli araşdırma prosesini həyata keçirməməkdə ittiham edirlər.
Bizim böhranlı cəmiyyətimizdə bu cür faciələrin mövcudluğu müstəqil kütləvi informasiya vasitələrinin daha da təmərküzləşməsi zərurətini çox ciddi bir məsələ kimi ortaya qoyur.
Tanrı, xalq və azadlıq düşmənləri özlərinin naqis, bütövçülük və inhisarçılıq virusu ilə xəstələnmiş ağılları ilə belə güman edirlər ki, əgər qurtuluş və bərabərlik yolunun mübarizlərini təzyiq və əzablara məruz qoysalar, daha heç kəsin «yox» deməyə, etiraz və tənqid etməyə cəsarəti çatmayacaq; halbuki bu xam xəyal düşmənlərimizin bizim böyük millətimizə münasibətdə yol verdiyi strateji bir səhvdir. Belə ki, müxtəlif bölgələrdə təhlükəsizlik atmosferinin gücləndirilməsi nəticəsində əhalinin özbaşına rejimə nifrəti günbəgün artır. Onlar güman edirlər ki, seçdikləri bu repressiv metodlarla müxtəlif bölgələrdə böyük siyasi partlayışların qarşısını alacaqlar, halbuki siyasi zəlzələ bu ölkənin insan haqları fəalları və azadlıqsevərlərinin gözləntisidir; çoxdandır ki, o özünü göstərməkdədir.
Biz mübariz insanlarıq və öz tarixi təcrübəmizdən öyrəndiyimizə əsasən, heç zaman zülm, bərabərsizlik, dini və qeyri-dini istibdad önündə təslim olmarıq. Biz öz dinamik həyatımızı təhlükəli keçidlərdən keçməklə öyrənmişik, sərv kimi ayaq üstə yaşayar və sərv kimi ayaq üstə ölərik.

Biz əgər kəsilmiş başdan qorxsaydıq,
Aşiqlər məclisində rəqs etməzdik.

31 tir 1387 (22 iyul 2008)

və ya

DİDİŞMƏLƏR TEATRI

Bu yaxınlarda rəhbəri olduğum "Kultaz.com" - Mədəniyyət Portalında "Güney Azərbaycan Ədəbiyyatı" həftəsi keçirdik. Virtual festival xarakteri daşıyan layihə çərçivəsində bir çox güneyli yazarları oxuculara təqdim elədik. O taylı-bu taylı oxucu və yazarların iştirakı ilə maraqlı müzakirələr getdi. Amma az keçmədi ki, bu müzakirələr ədəbiyyat, mədəniyyət sərhədlərini aşdı, böyük mənada Güney Azərbaycan müzakirələrinə çevrildi. Bu da təbiidir və belə də olmalıydı. Müzakirələrin bir yerində güneyli soydaşlarımızdan biri maraqlı bir irad bildirdi: "Son vaxtlar Ankara və Bakıda bizə Güney məsələsində dərs vermək istəyənlərin sayı nədənsə, çoxalıb".

Mövzuya bu nöqtədən başlamağım boşuna deyil. Birincisi, Güney Azərbaycan məsələsi yalnız o tayın yox, harada yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir azərbaycanlının problemidir. İkincisi, bütün türk dünyasına toxunan məsələdir. Ən nəhayət, Güney Azərbaycanda 30 milyonluq bir toplumun adi insani haqqlarından belə, məhrum olması bütün demokratik dünyanın, bütün insanlığın çiynində ağır bir yükdür.

Bu günkü qlobal dünyada insan haqqları, demokratiya və azadlıq mübarizəsi kimi anlayışların çoxdan bir şəxsin, bir qrupun, bir millətin daxili işi olmaqdan çıxdığını da xatırlatmağım, məncə yerinə düşər.
Amma bu konuda bir çox böyük dövlətlərin, beynəlxalq güclərin də kəsişən və kəsişməyən maraqları var. Bu maraqlar isə çox zaman bizim Güney Azərbaycanla bağlı istəklərimizlə üst-üstə düşmür. Bu mənada əlbəttə, güneyli soydaşımızın yuxarıda verdiyimiz iradını, narahatçılığını anlamaq çətin deyil. Lakin bu kimi narahatçılıqlar bizi müzakirələrdən, tənqidlərdən hürkütməməli, fərli fikirləri dinləməkdən uzaq tutmamalıdır. Bu mənada Güntay Gəncalpın "Alma"nın ötən sayında dərc olunan məqaləsində səslənən fikirlərə qatılıram. Dostumuz yazırdı: ""Güney Azərbaycan" söz birləşməsi artıq qəbul edilmiş bir anlayışdır. Bu anlayışın tarixi, coğrafi, siyasi boyutları var. Bu anlayış ətrafında bir xeyli müzakirələr aparılıb. Bu müzakirələr dialektik baxımdan istər-istəməz əqli imkanları da genişlədib. Əslində isə hədəfə çatana qədər bu doğrultuda tarixi, coğrafi, ədəbi, sosioloji, fəlsəfi və siyasi qavramlar o qədər zənginləşməlidir ki, onun təsirindən kənarda qalmaq mümkün olmasın."
* * *
Bu gün Güney Azərbaycan məsələsi ilə bağlı çoxsaylı qurumlar var. DAK-1, DAK-2... DAK-7, DAK-9,... DDAK, GAMOH, GunAzTv, BAB, Milli Partiya, Güney Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası, Güney Azərbaycan Öyrənci Hərəkatı, çoxsaylı dərnəklər, sayt və bloqlar... Hər birisinin hədəfləri demək olar ki, eynidir: Güney Azərbaycanın azadlığı. Bəs elə isə bütün bu təşkilatlar niyə bir dam altında birləşə bilmir kimi çeynənmiş bir sual yenidən ortaya çıxa bilər. Bu suala qısa cavab verim. Çünki azərbaycanlı olaraq, biz hələ də komanda oyunu oynamağa hazır deyilik. İstər Quzey, istər Güney olsun- hər iki tayda mənzərə eynidir. Getdikcə Güney Azərbaycanın azadlığı uğrunda xidmət etdiklərini deyən bu qurumlar da Quzeydə sayı 100-ü keçmiş partiyalara oxşamağa başlayır.
Burada partiyalar, qurumlar bir-birlərini hakimiyyətə, orada isə ETTELAAT-a işləməkdə ittiham edirlər. Quzeydə artıq hamıda bir yəqinlik var: bütün partiyalar hakimiyyətə işləyir- qurduqları bu Didişmələr Teatrı isə yalnız narazı insanların başını qatmağa, onların aqressiyasını boşaltmağa hesablanıb.
Umarım Güneylə bağlı eyni mənzərənin şahidi olmayacağıq.
Çöhrəqanlı, Əhməd Obalı, Sabir Rüstəmxanlı, Qulamrza Təbrizi, Cavad Derəxti və s. Bu insanlar həm Güneylə bağlı işləriylə, həm də bir-birlərinə olmazın ittihamlarıyla məşhurdurlar. Bizlərə bütün bunları məyusluqla izləmək qalır. İndi də aylardır bir bayraq dartışması atılıb ortaya: Mili Hərəkatın bayrağı hansı olsun- ADR-dən miras qalan və Azərbaycan Respublikasının hazırkı bayrağı, yoxsa GAMOH-un təklif etdiyi, eyni üç rəngin və ay-ulduzun kombinasiyasından ibarət, amma görünüşcə azacıq fərqli bayraq?
Bayraq məsələsi ətrafında dartışmalar artıq çoxdan təşkilat, liderlər arasında qarşıdurmaya yüksəlib. Yenə olmazın ittihamlar.
Məsələnin bu yerində, bir məqamı mütləq qeyd eləmək lazımdır. "Alma"nın ötən saylarının birində elə bu didişmələrin davamı olaraq səslənən bir ittiham jurnalistin və hamımızın məsuliyyətsizliyi üzündən səhifəyə getmiş və qanqaraçılığa səbəb olmuşdu. Söhbət GünAzTV-nin rəhbəri Əhməd Obalının ETTELAAT-a işləməsiylə bağlı səslənən ittihamdan gedir. Əlbəttə, bu hədsiz qeyri-ciddi bir ittihamdır. Hər şey bir tərəfə, adama deyərlər, qardaş, sən ETTELAAT-ın sədrisən, məmurusan, nəyisən ki, onun siyahısında olanlardan xəbərin var? Belə qeyri-ciddi ittihamın bir yanlışlıq və diqqətsizlik üzündən "Alma"nın səhifəsində səslənməsinə görə telefon söhbətimizdə şəxsən Əhməd bəydən üzr istədim, indi də bunu qəzet səhifəsindən təkrarlayıram. Çünki qəzetin rəhbərlərindən biri kimi, buna görə məsuliyyət daşıdığımı bilir və təəssüf hissi keçirirəm. Amma ən maraqlı hadisələr də bundan sonra baş verdi: özlərini təcrübəli liderlər adlandıran və böyük sayğı bəslədiyimiz bəzi şəxslər ortalığı elə qarışdırdılar ki, bizə yalnız təəssüf hissi keçirmək qaldı. Bir az da onların bu qədər zəif olmalarına üzüldüm.
Bununla belə, özümü bir neçə sualı verməkdən saxlaya bilmirəm:
1. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatına daha çox nə zərbə vura bilər- bir jurnalistin kiçik yanlışlığı, yoxsa liderlərin bir-birinə söylədikləri küçə söyüşləri?
2. Sırasında olduğu bütün təşkilatların ikiyə bölünməsi ssenarilərində həmişə adı başda gələn şəxslərmi təhlükəlidir, yoxsa biz?
3. Avropada, ABŞ-da isti mənzillərdə oturub "milli hərəkatın lideriyəm" deyərkən, heç olmasa, illərdir zindanlarda çürüyən Abbas Lisanidən utanırlarmı?
Tamam, üzr istəyirəm, elə hesab edin ki, bu sualları vermədim, üstündən sükutla adlayaq və mövzumuza davam edək.
* * *
Güntay Gəncalp son yazısında çox doğru şəkildə bizi rusa, farsa əsrlər boyu qul olmağa məhkum edən bəzi dəyərlərimizdən də imtina etməyin vaxtı gəldiyini yazır.
Bu fikrin davamı kimi, mən də bəzi fikirlərimi bölüşmək istəyirəm:
- Gəlin azərbaycanlı yox, AZƏRBAYCANLI olaq;
- şəxslərə yox, ideyalara sadiq qalaq;
- Quzey Azərbaycanın tayfa-klan xəstəliyini Güneyin azadlığı uğrunda mübarizəyə daşımayaq;
- televiziya ekranlarına çıxıb, Güneydə mübarizə aparan şəxslərin ünvanlarını dəqiqliklə səsləndirib, ETTELAAT-a nişan verməyək;
- bir-birimizlə deyil, fars şovinizmiylə mübarizə aparaq;
- arvad kimi saçyolduya çıxmayaq, bir-birimizə qurşaqdan aşağı zərbələr vurmayaq, qeybətlərə uymayaq, bir-birimizə badalaq vurmaq əvəzinə dəstək olaq;
- Avropada, Amerikada oturub, amma bütün şərqlilərin xəstəliyi- şəxsiyyətə pərəstişə yoluxmayaq;
- ən nəhayət, adam olaq, kişi olaq.
* * *
"Alma" qəzetinin nə Çöhrəqanlı, nə Əhməd Obalı, nə də o biriləriylə bölmək istədiyi və ya bölə bilmədiyi heç nə yoxdur. "Güney Azərbaycan" adına iş görən hər kəsə böyük sayğılarımız var. Amma hər ikisinin unutmamaları gərəkən bir həqiqət də var: əgər onlar və bu cərgədə olan başqaları bir-birilərinə sayğı bəsləmirlərsə, bizdən də sayğı ummasınlar!
Sonda bayraq konusunda da 1-2 kəlmə deyib, yazını və mövzunu qapayım: hansı bayrağı qaldırırsınızsa, qaldırın, təki bu, ağ bayraq olmasın! Bir də məsələ bayrağın görünüşündə yox, ona yüklədiyin anlamdadır. Yetər ki, uğrunda meydana, mübarizəyə atılasan, qurban gedəsən! Mühacirətə yox...

Qaynaq: http://almaqezeti.com/?mod=view&id=3241

Məhəmməd Hüseyn Şəhriyarın Azərbaycan türkcəsində şeir yazmağa başlamasına anasının təsiri bəlli bir faktdır. Məhz anasının Tehrana gəlişindən sonra o vaxtadək, öz təbirincə, fars dilinin birinci dərəcəli şairi olan və bu dilə xidmət edən Şəhriyar doğma dilinə üz tutdu və çox keçmədən öz dilində "Heydərbabaya salam" və "Səhəndiyyə" kimi şah əsərlər yaratdı.
Şəhriyarın düşüncəsində və yaradıcılığında baş vermiş bu mühüm dönüş barədə onun öz danışığı, əlbəttə, çox önəmlidir, ədəbi-tarixi fakt kimi qiymətlidir. "Ana yurdum" adlı vebloqda Şəhriyarın vaxtilə bu mövzuda müsahibəsinin mətni və səs faylı yerləşdirilmişdir. Mətni səs faylından alan soydaşımız Şəhriyarın danışıq tərzini olduğu kimi saxlayaraq, mötərizələrdə bəzi sözlərin izahını vermişdir. Biz həmin mətni cüzi dəyişikliklə latın əlifbasına çevirib Quzey Azərbaycan oxucusunu nəzərə alaraq izahları bir qədər də artırmışıq. (Qara hərflərlə verilmiş cümlələr Şəhriyardan müsahibə götürmüş şəxsə aiddir).
Buyurun, oxuyun, yaxud dinləyin. Bu müsahibə dahi Şəhriyarın şəxsiyyəti barədə təsəvvürümüzü genişləndirməklə yanaşı, "ana dili" ifadəsinin mahiyyətini daha dərindən anlamağımıza şərait yaradır.

 

- Vallah, bilirsiz ki, mən əslən türki ədəbiyyatına o qədər təbəhhürüm (dərin biliyim) yox idi. Bizim elə dilimiz türkidi da, danışığımız demək olar ki; yazımız da ki, türki dəyirdi! Mənim də ki, xub (yaxşı), tibb şagirdi idim, patolojinən (ilə) əlləşirdim, ondan sonra da ki, farsinin şairi-dərəceyi-əvvəli idim ki, mən onu ehya elirdim (dirçəldirdim). O vaxt, sonra ki, anam gəldi, genə tazadan türkləşdux (təzədən türkləşdik)! Qomiyyəti-Azərbaycani (Azərbaycan milliyyəti) gəldi ki, ta türkini də qatdım farsiyə, türkinən də şeir dedim, və illa (yoxsa) mənim heç türki şeirim yox idi təqribən; çox az idi. Amma da o vaxtdan elə qoşuldu mənim farsıma (farsca əsərlərimə) türki də. İndi elə türkilərim də özü bir divan olar.

Şəhriyarın anası 1325-də (1946-da) Tehrana gəldi. O, oğlunun şair olduğunu hiss edə bilmirdi. Şəhriyar keçmişi ilə doğmalaşıb anasının dilində bir şeir deməyə qərar verdi. O öz şeir dilini Təbriz şivəsi və Təbriz ədəbi məktəbi seçdi...

- Heyif olsun ki, siz sinniz (yaşınız) azdı, o qədim türki indi aradan gedib; büləsüz (biləsiniz) bizim türkilərdən nə qissələr (hekayətlər) var idi. Heyif olsun, mənim anam, hey dedim yazaram, himmətim olmadı (çalışmadım). O qədər şeir, əslən qisseyi-mənzum hifz idi (əzbər bilirdi) ki, belə dünya-dünya ləzzət adam aparardı, özlərinən apardılar; bizdə də o şüur olmadı. Yəni dilimizi əvvəldən qoymadıla təşviq ola...
Ağayi-Cəmalzadə1 yazmışdı ki, "Heydərbaba"nı, fəğət (yalnız) "Heydərbaba"nı qanmağa türki oxuram, türki örgəşirəm (öyrənirəm)..., biri Məliküşşüəra Bahar2 idi, mənnən (mənimlə) türki oxuyardı, türki örgədərdim.

Yavaş-yavaş müəyyən cəbhələr özünü "Heydərbaba" axınıyla üzbəüz gördülər. Birincisi, türk dilini qadağan edən şah hökuməti "Heydərbaba" ilə mübarizəyə başladı.

- Azərbaycan milləti ölməz bir millətdi, məyər (məgər) qabağın almağnan (almaqla) olar? Gördün ki, əlli il qabağını aldılar, bir az da şişdi! "Heydərbaba" kimin şeir verdi, "Səhəndiyyə" kimin şeir verdi. Bular (bunlar) hamısı o əksül-əməl (reaksiya) idi ki, türklux (türklük), bizim Azərbaycanlılıx, qomiyyətimiz görsətdi. O birisilər3 hamısı məhv olar gedər, amma "Heydərbaba" məhv olmaz, "Səhəndiyyə" məhv olmaz; bu cür gəlib və gedəcax (gedəcək)...

_______
1. Tanınmış fars yazıçısı Məhəmməd Əli Camalzadə (1892-1997).
2. XX əsr fars poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən Məhəmməd Tağı Məliküşşüəra Bahar (1886-1951).
3. Şəhriyar burada digər əsərlərini, özəlliklə farsca yazdıqlarını nəzərdə tutur.

Qaynaq (ərəb əlifbasında): http://anayurdumla.blogspot.com/

Səs faylını mp3 formatda BURADAN yükləyə bilərsiniz.

ƏLİMİZ ÜST-ÜSTƏ

Hadi Qaraçay üçün

Gəl,
Uzadaq əlimizi tarixə doğru –
Yerə girsin utandığından barı.
Əlim əllərin kimi,
Ürəyim ürəyim kimi qabar-qabar.
Əlimiz üst-üstə
tarixi dikəltdi belə;
Duyğumuz
          duyğusuzları
                 yaşatdı belə.
Əlimdə iz salan həsrətimə bax!
Dişimdə boğulan harayıma bax!
Gözlərində izlənən həsrətə bənzər. 

Qollarını sən də aç!
Ağılarımızla yaşayaq.
Ürəyini sən də aç!