Məhəmməd Hüseyn Şəhriyarın Azərbaycan türkcəsində şeir yazmağa başlamasına anasının təsiri bəlli bir faktdır. Məhz anasının Tehrana gəlişindən sonra o vaxtadək, öz təbirincə, fars dilinin birinci dərəcəli şairi olan və bu dilə xidmət edən Şəhriyar doğma dilinə üz tutdu və çox keçmədən öz dilində "Heydərbabaya salam" və "Səhəndiyyə" kimi şah əsərlər yaratdı.
Şəhriyarın düşüncəsində və yaradıcılığında baş vermiş bu mühüm dönüş barədə onun öz danışığı, əlbəttə, çox önəmlidir, ədəbi-tarixi fakt kimi qiymətlidir. "Ana yurdum" adlı vebloqda Şəhriyarın vaxtilə bu mövzuda müsahibəsinin mətni və səs faylı yerləşdirilmişdir. Mətni səs faylından alan soydaşımız Şəhriyarın danışıq tərzini olduğu kimi saxlayaraq, mötərizələrdə bəzi sözlərin izahını vermişdir. Biz həmin mətni cüzi dəyişikliklə latın əlifbasına çevirib Quzey Azərbaycan oxucusunu nəzərə alaraq izahları bir qədər də artırmışıq. (Qara hərflərlə verilmiş cümlələr Şəhriyardan müsahibə götürmüş şəxsə aiddir).
Buyurun, oxuyun, yaxud dinləyin. Bu müsahibə dahi Şəhriyarın şəxsiyyəti barədə təsəvvürümüzü genişləndirməklə yanaşı, "ana dili" ifadəsinin mahiyyətini daha dərindən anlamağımıza şərait yaradır.

 

- Vallah, bilirsiz ki, mən əslən türki ədəbiyyatına o qədər təbəhhürüm (dərin biliyim) yox idi. Bizim elə dilimiz türkidi da, danışığımız demək olar ki; yazımız da ki, türki dəyirdi! Mənim də ki, xub (yaxşı), tibb şagirdi idim, patolojinən (ilə) əlləşirdim, ondan sonra da ki, farsinin şairi-dərəceyi-əvvəli idim ki, mən onu ehya elirdim (dirçəldirdim). O vaxt, sonra ki, anam gəldi, genə tazadan türkləşdux (təzədən türkləşdik)! Qomiyyəti-Azərbaycani (Azərbaycan milliyyəti) gəldi ki, ta türkini də qatdım farsiyə, türkinən də şeir dedim, və illa (yoxsa) mənim heç türki şeirim yox idi təqribən; çox az idi. Amma da o vaxtdan elə qoşuldu mənim farsıma (farsca əsərlərimə) türki də. İndi elə türkilərim də özü bir divan olar.

Şəhriyarın anası 1325-də (1946-da) Tehrana gəldi. O, oğlunun şair olduğunu hiss edə bilmirdi. Şəhriyar keçmişi ilə doğmalaşıb anasının dilində bir şeir deməyə qərar verdi. O öz şeir dilini Təbriz şivəsi və Təbriz ədəbi məktəbi seçdi...

- Heyif olsun ki, siz sinniz (yaşınız) azdı, o qədim türki indi aradan gedib; büləsüz (biləsiniz) bizim türkilərdən nə qissələr (hekayətlər) var idi. Heyif olsun, mənim anam, hey dedim yazaram, himmətim olmadı (çalışmadım). O qədər şeir, əslən qisseyi-mənzum hifz idi (əzbər bilirdi) ki, belə dünya-dünya ləzzət adam aparardı, özlərinən apardılar; bizdə də o şüur olmadı. Yəni dilimizi əvvəldən qoymadıla təşviq ola...
Ağayi-Cəmalzadə1 yazmışdı ki, "Heydərbaba"nı, fəğət (yalnız) "Heydərbaba"nı qanmağa türki oxuram, türki örgəşirəm (öyrənirəm)..., biri Məliküşşüəra Bahar2 idi, mənnən (mənimlə) türki oxuyardı, türki örgədərdim.

Yavaş-yavaş müəyyən cəbhələr özünü "Heydərbaba" axınıyla üzbəüz gördülər. Birincisi, türk dilini qadağan edən şah hökuməti "Heydərbaba" ilə mübarizəyə başladı.

- Azərbaycan milləti ölməz bir millətdi, məyər (məgər) qabağın almağnan (almaqla) olar? Gördün ki, əlli il qabağını aldılar, bir az da şişdi! "Heydərbaba" kimin şeir verdi, "Səhəndiyyə" kimin şeir verdi. Bular (bunlar) hamısı o əksül-əməl (reaksiya) idi ki, türklux (türklük), bizim Azərbaycanlılıx, qomiyyətimiz görsətdi. O birisilər3 hamısı məhv olar gedər, amma "Heydərbaba" məhv olmaz, "Səhəndiyyə" məhv olmaz; bu cür gəlib və gedəcax (gedəcək)...

_______
1. Tanınmış fars yazıçısı Məhəmməd Əli Camalzadə (1892-1997).
2. XX əsr fars poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən Məhəmməd Tağı Məliküşşüəra Bahar (1886-1951).
3. Şəhriyar burada digər əsərlərini, özəlliklə farsca yazdıqlarını nəzərdə tutur.

Qaynaq (ərəb əlifbasında): http://anayurdumla.blogspot.com/

Səs faylını mp3 formatda BURADAN yükləyə bilərsiniz.